Twórcy Historii

Stanowimy dziś Imperium i działając, tworzymy swoją własną rzeczywistość. Podczas gdy wy ją badacie, tak dogłębnie, jak to możliwe, my wciąż działamy, tworząc kolejne rzeczywistości, które wy znów będziecie badać; taki jest porządek rzeczy. My jesteśmy Twórcami Historii, a wam wszystkim pozostaje jedynie studiować to, co my tworzymy.”1

Wysokiego szczebla amerykański urzędnik zgrabnie ujął w tych słowach istotę wspaniałego amerykańskiego powojennego zuchwalstwa*. Nie raz, a dwa razy po II Wojnie Światowej Stany Zjednoczone rozpruły istniejącą rzeczywistość, aby zszyć ją na nowo, po swojemu.

Za pierwszym razem nie miały wyboru. Druga wojna światowa wepchnęła Amerykę w rolę nieświadomego krojczego nowej rzeczywistości. Odpowiedzią był Globalny Plan**, który zaowocował szczytowym rozkwitem światowego kapitalizmu. Gdy Globalny Planprzekroczył termin przydatności do spożycia, Stany Zjednoczone nie marnowały czasu na wahania, czy „badanie” istniejącej rzeczywistości.

Zamiast tego zdecydowały się rozbić próchniejącą rzeczywistość; wywołać wielki, ogólnoświatowy kryzys, który miał wydać na świat nową, super-żywotną rzeczywistość; globalnego Minotaura. I tak, drugi raz w historii, Ameryka przekształciła świat nie tyle na swój obraz i podobieństwo, ile w sposób, który słabość zmienił w imponujące przywództwo.

Kluczem sukcesu Ameryki było zrozumienie, że niezbędny jest globalny mechanizm recyklingu nadwyżki handlowej (GSRM)2. Przywództwo różni się od dominacji, czy od zwykłego wyzysku, tym, że prawdziwy przywódca rozumie, skąd pochodzi jego siła. Nie z ciągłego rabunku jego poddanych, lecz z inwestycji w ich zdolność wypracowywania nadwyżek. Aby brać od poddanych, przywódca musi opanować sztukę dawania. Aby utrzymać się przy władzy, musi on mieć stałe nadwyżki. Ale aby je odnawiać, dużą część musi przekierowywać do tych, którymi rządzi.

Samodzielnie tworząc dwie kolejne, powojenne rzeczywistości, Ameryka w każdej postarała się zbudować działający GSRM, nad którym zamierzała sprawować całkowitą kontrolę. W epoce Globalnego Planu sama planowała być brokerem nadwyżek. Jej hegemonia opierała się więc na przekierowaniu wielkiej części nadwyżki kapitałowej (powstałej dzięki nadwyżce handlowej) do Japonii i Europy. Korzyścią Ameryki było to, że Japończycy i Europejczycy używali tych pieniędzy, aby kupować dobra i usługi wytworzone przez amerykańskie (lub kontrolowane przez Amerykanów) firmy.

Kiedy nagle USA zorientowały się, że mają ogromny deficyt budżetowy i handlowy, nie zastygły w oczekiwaniu. Wywołały światowe trzęsienie ziemi, wstęp do Ery Globalnego Minotaura (moja alegoria potężnego GSRM, który odwrócił kierunek globalnego przepływu kapitału i należności handlowych). Ameryka musiała odtąd generować odpowiednio duży popyt na produkty zagranicznych centrów przemysłowych, w zamian za około 80% ich całkowitych przepływów kapitałowych. Ceną za to – rozsądną, jak uważały amerykańskie elity – była nie mniej niż dekada straszliwej dezintegracji ekonomicznej, kryzysów dłużnych, ogólnej niestabilności i światowej stagflacji. Taki właśnie rachunek za przemiany ekonomiczne wystawili światu i amerykańskiej klasie pracującej Twórcy Historii – przemyślni urzędnicy kolejnych rządów Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Samokontrola i niebezpieczeństwa powodzenia

Samokontrola, jak wiedzą filozofowie, jest rzadką i zadziwiającą cnotą. Ma ona też tendencję do zanikania, w miarę jak przybywa nam władzy. Pod tym względem przypomina to zależność między zaufaniem i sukcesem. Im większe zaufanie między nami, tym większe szanse na wspólny i indywidualny sukces. Lecz wraz z powodzeniem przychodzi zachłanność, a zachłanność osłabia zaufanie. Tak jest i z samokontrolą: człowiek opanowany ma większe szanse na sukces. Ale nadejście sukcesu to zagrożenie dla samokontroli.

Ten paradoks powodzenia odniesiony do samokontroli pokazuje nam, dlaczego upadły obie „globalne rzeczywistości”, wykreowane przez USA po drugiej wojnie światowej. Za pierwszym razem jego ofiarą padł rząd Stanów Zjednoczonych. Za drugim – amerykański sektor prywatny, a szczególnie sektor finansowy. Aby zobaczyć jak każda z tych porażek urosła w sercu sukcesu, rozważmy dwa pytania, jedno w odniesieniu do 1971, drugie do 2008 roku.

Co podcięło nogi Globalnego Planu i spowodowało jego upadek? Odpowiedź: niezdolność rządu amerykańskiego do samokontroli w korzystaniu z jego niezwykłego przywileju, wynikającego z roli opiekuna światowej waluty rezerwowej; zdolności drukowania dowolnej ilości globalnego pieniądza państwowego.

A co w 2008 roku zadało śmiertelną ranę Globalnemu Minotaurowi? Znów była to amerykańska niezdolność do samokontroli. Tym razem nie rządu USA (choć można wykazać, że działo się to pod jego okiem), lecz sektora prywatnego, a zwłaszcza banków. Amerykański sektor prywatny poniósł spektakularną klęskę co do samokontroli w korzystaniu z jego niezwykłego przywileju, wynikającego z roli opiekuna światowego systemu finansowego: zdolności drukowania dowolnej ilości globalnego pieniądza prywatnego.

1Wypowiedź zacytowana w artykule Rona Suskinda (New York Magazine, październik 2004). Autora słów nie podano, lecz wielu uważa, że padły one w 2002 roku z ust Karla Rove, głównego doradcy prezydenta George’a W. Busha.

*Jak to jeszcze lepiej ujął amerykański beletrysta: „…przeświadczenie, że mocarstwowa potęga jest jak wielki kutas, który Bóg Ci dał, żebyś go używał i dobrze się bawił.” (Nelson DeMille, List z Wietnamu, przeł. Grzegorz Kołodziejczyk) [przyp. tłum.]

**Jego część dotycząca Europy i (nieskonsumowana) Polski znana jest jako Plan Marshalla. https://pl.wikipedia.org/wiki/Plan_Marshalla [przyp. tłum.]

2Global Surplus Recycling Mechanism.


Fragment z: Yanis Varoufakis. Europe after the Minotaur.

Advertisements
About

Turning stories into reality.

Tagged with:
Posted in Po polsku

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: