Nazan Ustundag: Rodzina jako narzędzie opresji

Jednym z kluczowych elementów rozważań Öcalana na temat kapitalistycznej nowoczesności i cywilizacji, jest krytyczna analiza współczesnej rodziny i jej stosunku do kapitalizmu oraz państwa narodowego. Moim celem podczas tej dyskusji będzie po pierwsze podsumowanie podejścia i przemyśleń Öcalana na temat rodziny, po drugie omówienie praktycznych aspektów Kurdyjskiego Ruchu Wolnościowego i jego wpływu na instytucję rodziny i na koniec postawienie pewnych pytań o status rodziny w politycznie moralnym społeczeństwie. Takim społeczeństwie, jakie powinno rozkwitać wraz z budową demokratycznej nowoczesności. Na wiele z tych pytań odpowiedzi znajdziemy w praktyce. Mimo to nadal sądzę, że musimy postawić je również w obszarze rozważań intelektualnych, tworząc tym samym przyczynek do toczących się międzynarodowych debat na tematy takie, jak organizacja reprodukcji, miłości i opieki dla wszystkich tych, którzy są blisko związani z rodziną.
Patriarchalny charakter nowoczesnego państwa stanowi przedmiot szerokiej debaty w literaturze feministycznej. Idea, że nierówność płci jest składową zarówno nowoczesnego obywatelstwa, jak i wspólnoty narodowej oraz wczesnego i późnego kapitalizmu stała się wspólnym gruntem, na którym socjalistyczne, radykalne i postkolonialne feministki angażują się w różnych kontekstach w dialog i kontestację. Badania historyczne pokazują, że nowoczesność chociaż nie intensyfikuje wyzwolenia kobiet, to jednak w pewnym stopniu zmieniła znaczenie tożsamości płciowej i hierarchii. Z kolei badania socjologiczne i antropologiczne ujawniają, że te hierarchie pełnią kluczowe role w ustalaniu granic społecznych, gospodarczych i politycznych, zarówno w sferze materialnej, jak i symbolicznej. Natomiast badania nad kobiecymi ciałami dokumentują, w jaki sposób prezentacja i reprezentacja; włączenia i wyłączenia; opieka nad kobiecymi ciałami, ich dyscyplinowanie i naruszanie stanowią składową nowoczesnej władzy i państwowej suwerenności.
W pismach Öcalana znajdujemy podobne obserwacje. Według niego kobiety tworzą najstarszą kolonię, nie posiadającej jednak określonych granic. Co więcej, Öcalan twierdzi, że chociaż kolonizacja kobiet rozpoczęła się dawno temu, kiedy to patrylinearny systemem pokrewieństwa i patriarchat zastąpiły matrylinearny system pokrewieństwa, i że to właśnie w kapitalistycznej nowoczesności osiągnęła ona formę największego wyzysku. Instytucja rodziny odgrywa w tym procesie główną rolę: rodzina jest tą instytucją, w której ma miejsce seksualny i pracowniczy wyzysk ukrywany za pozorami miłości, intymności, macierzyństwa i kobiecości. To właśnie struktury rodzinne stwarzają i powielają państwo i kapitalizm. Omawiając rolę jaką odgrywa rodzina w kolonizacji kobiet, Öcalan odwołuje się do trzech sposobów, za pomocą których rodzina jest związana z władzą, akumulacją i monopolizacją kapitału:
Rodzina stanowi mikropaństwo, w którym mężczyźni, którzy zmonopolizowali środki przemocy i podejmowanie decyzji, panują nad kobietami. Jako taka, rodzina jest miejscem, w którym władza zakotwicza się w społeczeństwie.
To właśnie w rodzinie kobiety są najbardziej wyzyskiwane, pracując i wykonując funkcje rozrodcze bez wynagrodzenia. Rodzina pojawia się tam, gdzie praca kobiet jest wykorzystywana i gdzie kobiety pełnią funkcje rozrodcze nie otrzymując nic w zamian.
Poprzez instytucję rodziny państwo narzuca kobietom odpowiedzialność za rodzenie dzieci i ich wychowanie, innymi słowy za wzrost populacji.
Wreszcie rodzina, poprzez takie traktowanie kobiet, upowszechnia i normalizuje ucisk i niewolę w społeczeństwie.
Podsumowując, Öcalan twierdzi, że rodzina jest ideologią, która stanowi kulturę i tkankę kapitalistycznej nowoczesności. Rodzina jest również miejscem, gdzie toczy się wojna przeciwko kobietom. Zamknięte w rodzinie kobiety są zarówno narzędziami nieograniczonej przyjemności poprzez wykorzystywanie seksualne, jak i wykonawczyniami niewolniczej pracy poprzez pełnienie ról matek i gospodyń domowych. Również moralność w obrębie rodziny zastępują prawo i polityka państwa; co jednak ukryte za zasłoną słów o miłości, bliskości i liberalizmie staje się niewidoczne. To właśnie rodzina kształtuje nowoczesnego obywatela, funkcjonującego we współczesnym kapitalistycznym państwie i jednocześnie naturalizując opresję.
Oprócz ogólnych uwag na temat współczesnej rodziny, Öcalan prezentuje bardziej konkretne spostrzeżenia dotyczące rodziny kurdyjskiej, oparte na jego własnych doświadczeniach i działalności etnograficznej.
Wiemy, że wiele spośród postkolonialnych feministek krytykuje sprzeciw białego feminizmu wobec rodziny, stwierdzając, że w kontekście kolonializmu i rasizmu rodzina może spełniać ważną rolę zapewniając swoim członkom wsparcie i bezpieczeństwo. Öcalan natomiast uważa, że aby uzyskać wolność i wolną wolę, kurdyjska młodzież musi oddzielić się od swoich rodzin. Jego zdaniem kurdyjska rodzina cierpi nie tylko z powodu tych wszystkich problemów z jakimi przychodzi się mierzyć współczesnej rodzinie, ale to właśnie w Kurdystanie rodzina stanowi obszar, w którym ma miejsce kolonizacja oraz współpraca z państwem. Rodziny ułatwiają asymilację i internalizację skolonizowanych osobowości.
Udział w kurdyjskim ruchu wolnościowym, a przede wszystkim w partyzantce, oznacza opór nie tylko wobec państwa i kapitalizmu, ale również wobec ideologii rodziny. Dodam tu, że według Öcalana, rodzina nie jest instytucją, którą należy zlikwidować, lecz instytucją potrzebującą wielkiej transformacji. Dopiero po tej transformacji będzie ona w stanie realizować swoją reprodukcyjną funkcję w sposób moralny i polityczny. Dopóki kobiety się nie wyzwolą i nie staną się równe mężczyznom, to – zdaniem Öcalana – seksualność i miłość będą relacją dominacji. To właśnie dlatego, kontynuuje swój wywód Öcalan, partyzanci i członkowie ruchu wolnościowego nie angażują się w związki seksualne.
Choć celibat nie jest postrzegany jako poświęcenie, lecz traktowany raczej jako ćwiczenie politycznej i moralnej tożsamości, nie oczekuje się go od całego społeczeństwa. Niemniej jednak, doświadczenie ruchu kurdyjskiego pokazuje, że pionierska rola partyzantki, jej idee i praktyki bezpośrednio i pośrednio zmieniają rodziny.
Bezpośrednio ruch wprowadza zmiany w świadomości i relacjach genderowych poprzez liczne polityczne i pedagogiczne działania. Pośrednio, zmiana następuje poprzez synów, córki, braci i siostry, którzy dołączają do partyzantki, oddzielając się tym samym od swych rodzin. Ponieważ w tej sytuacji nie uczestniczą w biologicznej reprodukcji, zadaniem ich rodzin i przyjaciół staje się ich “rozmnażanie” poprzez rozpowszechnianie ich idei, czynów i wspomnień oraz wysyłanie w góry kolejnych partyzantów. A to z kolei powoduje dalszą zmianę struktury rodziny.
Najnowsze badania etnograficzne w Kurdystanie ujawniają, że ruch partyzancki również w inny sposób destabilizuje instytucję rodziny. Kobiety ogólnie, a wśród nich krewne tych, którzy zginęli, zwłaszcza w walce z państwem, stają się politycznie aktywne. Uczestniczą w społeczeństwie obywatelskim i zajmują publiczne stanowiska w gminach i parlamentach, pozostawiając swoich mężów i synów w domu, co zmienia dotychczasowy podział pracy w ich domach. Z drugiej strony, kampania na rzecz edukacji w języku ojczystym wzmocniła rolę kobiet w domu, ponieważ to głównie kobiety mówią wyłącznie po kurdyjsku z racji tego, że nie posłano ich do szkoły, a tym samym słabiej zasymilowały się językowo i kulturowo. W tym sensie pozycja kobiet w rodzinie i w społeczeństwie nabrała nowego znaczenia stając się czynnikiem uniemożliwiającym państwu i etnicznemu kolonializmowi osiągnięcie w pełni swego celu. Oprócz zmiany statusu kobiet w rodzinie, w Kurdystanie pojawiło się nowe pokolenie młodych ludzi mieszkujących w miastach, z których w 1990 roku armia turecka wysiedliła ich rodziny. To pokolenie tworzy własne społeczności polityczne, które są głównymi uczestnikami serhildanów (demonstracji przeciwko państwu tureckiemu organizowanych 15 lutego i 21 marca) oraz powstań antypaństwowych. W efekcie młodzież ta stworzyła własny stan polityczny, w którym różne grupy wiekowe upatrują źródło wolności politycznej i indywidualnej.
Niezależnie od wszystkich jej negatywnych skutków, możemy stwierdzić, że wojna w Kurdystanie uniemożliwiła dalsze odtwarzanie struktur nacjonalizmu, kapitalizmu i rodziny w tym regionie. Nie może więc nas zaskoczyć fakt, że, jak wszędzie indziej, od początku 2000 roku państwo tureckie obrało za cel rodziny kurdyjskie uznając je za podstawowe jednostki polityki społecznej i karząc przy tym najbardziej dotkliwie kobiety i dzieci. Programy pomocy społecznej, warunkowe systemy transferu środków pieniężnych, reformy służby zdrowia, ośrodki społeczne, kampanie prowadzone w szkołach oraz niski koszt mieszkań socjalnych, miały na celu osaczenie rodzin kurdyjskich i stworzenie ich ścisłej więzi z państwem. Ówczesny premier Erdogan wezwał matki do właściwego wychowywania swoich dzieci, a jego sojusznik w tamtym czasie, Fetullah Gülen, przyozdobił Kurdystan prywatnymi szkołami i stypendiami, które przygotowując uczniów do centralnych egzaminów uniwersyteckich, kształtują jednocześnie ich zachowanie. Tymczasem, wskutek ustaw antyterrorystycznych, dzieci biorące udział w protestach publicznych i kobiety należące do ruchu wolnościowego aresztowano i skazywano na długie lata więzienia.
Nie mogło więc nikogo zaskoczyć, że kiedy Partia Sprawiedliwości i Rozwoju rozpoczęła proces pokojowy, pierwszymi męczennikami pokoju zostali Sakine Cansız i jej dwóch przyjaciół. Cansız była współzałożycielką PKK (Partii Pracujących Kurdystanu) i liderką ruchu kobiecego na rzecz wyzwolenia. Kolejną męczenniczką była Stan Yıldırm, nastolatka protestująca przeciw budowie posterunku wojskowego w swoim rodzinnym mieście.
Podczas procesu pokojowego premier wiele razy oświadczał, że pokój otworzy Kurdystan na inwestycje kapitałowe i akumulację, podczas gdy wojna była dla kapitału okresem niesprzyjającym. Przyznał się również do błędów popełnionych w przeszłości przez państwo i zadeklarował gotowość włączenia kurdyjskiej historii do narracji narodowej, poprzez odniesienia do takich historycznych postaci kurdyjskich jak Ahmede Xani, Sivan Perwer i Said Nursi. Wreszcie, powtarzając slogan: “Matki nie powinny już więcej płakać”, wciąż na nowo podkreślał znaczenie relacji intymnych, próbując zredukować ruch partyzancki do poziomu prywatnych, rodzinnych tragedii.
Warunkiem pokoju w państwie jest bezpieczeństwo jego terytorium, wspólna narracja historyczna, i ujednolicenie społeczeństwa. Moralne i polityczne społeczeństwo, które zyskało szansę na samodzielność, gdy państwo utraciło władzę, szuka nowych form organizacji i wyrażenia siebie. Rzeczywiście, tuż po tym jak zadeklarowano rozpoczęcie procesu pokojowego, JDP (Partia Sprawiedliwości i Rozwoju) rozpoczęła budowę dróg, zapór oraz innych projektów budowlanych aby sprywatyzować dobra wspólne Kurdystanu; stawiała nowe posterunki wojskowe w celu znacjonalizowania go i próbowała za pomocą polityki społecznej ponownie uczynić rodzinę tym, co Öcalan określa jako małe komórki państwowe.
Ruch kurdyjski był jednak przygotowany, a Öcalan opracował samodzielnie nowy paradygmat walki, mobilizując ruch w kierunku tego, co nazywamy procesem konstruktywnym. To budowa demokratycznych instytucji autonomii i nowoczesności obok istniejącego państwa. Öcalan twierdzi, że rodzina jest kluczem do budowania społeczeństwa moralnego i politycznego, które rozkwitnie w wyniku konstruktywnych procesów demokratycznej autonomii.
Mam nadzieję, że do tego momentu różnica między myśleniem Öcalana, a feministyczną krytyką rodziny stała się jasna.
Dla Öcalana wyzwolenie kobiet oraz przemiana rodziny we wspólnotę opartą na wolnej woli i równości są niezbędne dla politycznego i moralnego społeczeństwa – i odwrotnie. Stąd wzajemna zależność dobrobytu kobiet, rodziny i społeczeństwa. W tym sensie Öcalan odrzuca liberalny indywidualizm, na pierwszy plan wysuwając jednostkę głęboko osadzoną i powiązaną ze społecznością. Wyzwolenie to nie jest “Róbta co chceta”; to etyczne kształtowanie indywidualności głeboko zaangażowanej w budowę nowego, demokratycznego społeczeństwa.
Ponadto, w myśl Öcalana, krytyka jest praktyką, która natychmiast nawołuje do wspólnych działań. Jego rozumienie historii, które jest sprzeczne zarówno z pozytywizmem jak i genealogią, znajduje się pod bardzo silnym wpływem Engelsa. I powiedziałabym, że Claseteresa. Walka między społeczeństwem i władzą oraz walka mężczyzn przeciwko kobietom jest tym samym, co wojna państwa i kapitału przeciwko społeczeństwu.
W myśleniu Öcalana, krytyka ma na celu mobilizację i ta mobilizacja musi dysponować odpowiednimi strategiami i taktykami prowadzącymi do określonego celu. Możemy powiedzieć, że to połączenie krytyki i praktyki, ideologii i masowej mobilności; wolności i budowy stanowi epistemologię jego myśli, którą możemy najlepiej określić jako postkolonialną, ze względu na zakorzenienie w walce przeciwko kolonializmowi.
Na koniec najczęściej zadawane przez feministki pytanie: jeśli rodzina jest tak zła, jeśli kobiety są w rodzinie uciskane, to dlaczego wzrost wskaźnika rozwodów jest postrzegany w Rojavie i Bakur jako problem? Dlaczego gospodynie domowe w Rojavie zachęcają kobiety do pozostania w małżeństwie, walczą z poligamią lub potępiają prostytucję? Jedną z odpowiedzi będzie, że po to, aby nie zrażać do siebie ludzi lub że traktują to rozwiązanie jako przejściowe. Inną, że dla Ruchu polityka przeciwko rodzinie może oznaczać ryzyko coraz większego ulegania wpływom kultury zachodniej i oderwania od ludzi. Można by też argumentować, że rodzina jest nadal postrzegana jako jedyna realna instytucja reprodukcyjna. Albo, że rodzina w Kurdystanie jest jedynym miejscem do czasu zbudowania właściwych instytucji, które chroni ludzi przed liberalnym indywidualizmem. Gdy nowe instytucje te zaczną działać, rozwiną się nowe formy intymności w oparciu o własne partyzanckie doświadczenia przyjaźni. Nowe, nieznane jeszcze modele relacji intymnych rozsadzą instytucję rodziny. Jest to jednak wciąż pieśń przyszłości.


Tłumaczenie: Dominik M.
Redakcja: Klabauterfrau

Advertisements
About

Turning stories into reality.

Tagged with: , ,
Posted in Po polsku

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: